ΑΓΓΛΟΚΡΑΤΙΑ (1878-1959)
 

1. Επισκέψεις Άγγλων κυβερνητών

Μέσα στα πλαίσια της σύσφιξης των σχέσεων μεταξύ κυβέρνησης και λαού, κάποιοι Άγγλοι κυβερνήτες πραγματοποίησαν επισκέψεις στην Περιστερωνοπηγή.

Στις κτηνοτροφικές εκθέσεις οι οποίες άρχισαν να γίνονται από το 1935, με μια διακοπή κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου, παρίστατο συνήθως ο κυβερνήτης, ο οποίος απένειμε στο τέλος τα βραβεία.  Στην υποδοχή του έπαιρναν μέρος και οι χορωδίες του Δημοτικού Σχολείου Περιστερωνοπηγής και του τουρκικού Δημοτικού Σχολείου Περιστερώνας, οι οποίες έψαλλαν μαζί τον αγγλικό εθνικό ύμνο.

Αργότερα, μέχρι το 1955, έγιναν ακόμη τρεις επισκέψεις Άγγλων κυβερνητών με την ευκαιρία σημαντικών γεγονότων και επετείων, όπως η γιορτή του δέντρου στο Δημοτικό Σχολείο Περιστερωνοπηγής, η στέψη της βασίλισσας Ελισάβετ και η ίδρυση του Συνεργατικού Παντοπωλείου.

Σε μια από τις τελευταίες επισκέψεις ομάδα νέων με επικεφαλής τον Αντώνη Καράντωνα εξέφρασε με διάφορους τρόπους τα αντιαποικιοκρατικά της αισθήματα.

2. Συμμετοχή στους πολέμους (1897, 1912-1913, 1914-1918, 1939-1945)

Επί Αγγλοκρατίας, στους πολέμους οι οποίοι διεξήχθησαν στην Ελλάδα και άλλες χώρες του κόσμου για το υπέρτατο αγαθό της ελευθερίας τα έτη 1897, 1911-1912, 1914-1918 και 1939-1945, η Περιστερωνοπηγή είχε ενεργό συμμετοχή στέλνοντας 36 από τους νέους της.  Από αυτούς δεν επέστρεψε ούτε έδωσε σημάδια ζωής ο Συμεών Κώστα, ο οποίος συμμετείχε στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897.  Στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο συνελήφθησαν αιχμάλωτοι και μετά απελευθερώθηκαν οι Παναής Πουΐκας, Αντρέας Τσιάκκας και Παυλής Θεοδώρου, ο οποίος και τραυματίστηκε.  Στον πόλεμο αυτό τραυματίστηκε επίσης ο Αντρέας Γιασουμή Λαζαρή.

3. Οκτωβριανή εξέγερση (1931)

Στην πρώτη αυθόρμητη εξέγερση του κυπριακού λαού εναντίον των Άγγλων αποικιοκρατών τον Οκτώβρη του 1931 πήραν μέρος 32 Περιστερωνοπηγιώτες, 16 από την Περιστερώνα και 16 από την Πηγή.  Όλοι τους, κρατώντας φτυάρια, δικράνια και μυτερά τσαπιά, αφού ενώθηκαν με άλλους από γειτονικά χωριά, προκάλεσαν ζημιές στη σιδηροδρομική γραμμή του Πραστειού και διέρρηξαν την αποθήκη του αλατιού.

Η εκ του προχείρου αυτή απόφασή τους είχε στο τέλος και τη φαιδρή της όψη, διότι πολλοί δεν είχαν πάρει μαζί τους σακούλια και αναγκάστηκαν ύστερα να κουβαλήσουν το κλεμμένο αλάτι μέσα στις βράκες τους.

Μετά από μια έως δύο μέρες οι Άγγλοι μάζεψαν όλους όσους συμμετείχαν στην Αμμόχωστο όπου τους κράτησαν στις φυλακές Κουσλά κάτω από τα ενετικά τείχη.

4. Ο απελευθερωτικός αγώνας του 1955-1959

Η προετοιμασία του ένοπλου αγώνα για την αποτίναξη του αγγλικού ζυγού στην Κύπρο άρχισε αρκετά χρόνια πριν από την 1η Απριλίου 1955.  Ο Αντώνης Καράντωνας ήταν ο πρώτος Περιστερωνοπηγιώτης ο οποίος το 1948 μυήθηκε σε μυστική οργάνωση για το σκοπό αυτό και, αφού όμωσε τον όρκο υπέρ ελευθερίας και της πατρίδος στον τότε Αρχιεπίσκοπο της Κύπρου Μακάριο το Β΄, άρχισε το έργο του διαφωτισμού.  Κατόπιν, όταν συμπήχθηκε η ΕΟΚΑ (Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών), ξεκίνησε να κάνει ομάδες τόσο στην Περιστερωνοπηγή όσο και στα γύρω χωριά, όπως στο Γαϊδουρά, την Πυρκά, το Πραστειό και τη Μουσουλίτα.

Επίσης από τους πρώτους μυηθέντες ήταν και ο τότε φοιτητής της ιατρικής στην Αθήνα Πιερής Χατζηκώστας, ο οποίος ανήκε στη φοιτητική οργάνωση ΚΑΡΗ (Κύπριοι Αγωνιστές Ριψοκίνδυνοι Ηγέτες).

Στην Περιστερώνα υπεύθυνοι της ΕΟΚΑ ήταν διαδοχικά ο Θεορής Κυριάκου Ρουσιάς, ο Χαρίτων Ιάσονος και ο Νικόλας Γιακουμή Ζαχαριάδης.  Στην Πηγή διετέλεσαν υπεύθυνοι ο Αντρέας Χρίστου και ο Πιερής Παπαθωμάς.  Ο Αντρέας Χρίστου είχε στενότατη συνεργασία με τον αδελφό του Πιερή, τον Κώστα Παπαθωμά.  Υπεύθυνη του γυναικείου τμήματος των μελών της ΕΟΚΑ, όχι μόνο της Περιστερωνοπηγής, αλλά και των γύρω χωριών, ήταν η Μαργαρίτα Παπαδοπούλου-Γεωργιάδου.

Η οργάνωση της ΕΟΚΑ ενισχύθηκε με τα μέλη της ΑΝΕ (Άλκιμος Νεολαία της ΕΟΚΑ) και της ΠΕΚΑ (Πολιτική Επιτροπή Κυπριακού Αγώνος).  Στην Περιστερώνα υπεύθυνος της ΑΝΕ ήταν ο Μιχαλάκης Χρίστου Μηνά και της ΠΕΚΑ αρχικά ο Χρίστος Γιακουμεττής και αργότερα ο Τάκης Ιακώβου.  Υπεύθυνος της ΑΝΕ στην Πηγή ήταν ο Ευάγγελος Κιρκιλλής και της ΠΕΚΑ ο Παντελής Αυγουστής, ο οποίος φιλοξενούσε στο σπίτι του τομεάρχες και άλλους αγωνιστές της ΕΟΚΑ.

Κατά τη διάρκεια του αγώνα η Περιστερωνοπηγή ως διοικητικό κέντρο ήταν ο συνδετικός κρίκος της Καρπασίας και της Αμμοχώστου.  Γι’ αυτό το λόγο φιλοξενούσε για μεγάλα χρονικά διαστήματα τους τομεάρχες των δύο αυτών τομέων.

Είναι γνωστό ότι στη Μεσαορία η δυνατότητα για επιθετική δράση ήταν περιορισμένη λόγω της μορφολογίας του εδάφους και της έλλειψης δέντρων για κάλυψη και διαφυγή.  Έτσι, γι’ αυτή την αιτία μερικοί Περιστερωνοπηγιώτες που ανήκαν στις ομάδες κρούσεως έδρασαν σε άλλα πιο μακρινά μέρη, που προσφέρονταν για ενέδρες και στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Τη μεγαλύτερη συμμετοχή στις επιχειρήσεις αυτές είχε ο Θεορής Κυριάκου Ρουσιάς.
Αρκετοί χωριανοί πρόσφεραν επίσης τις υπηρεσίες τους στην πατρίδα στη Λευκωσία και την Αμμόχωστο όπου εργάζονταν ως κυβερνητικοί υπάλληλοι ή φοιτούσαν ως μαθητές στα γυμνάσια.

Στην Περιστερωνοπηγή έγιναν δύο ενέδρες εναντίον των Άγγλων στρατιωτών, τον Οκτώβριο και το Δεκέμβριο του 1958.  Στην πρώτη τραυματίστηκαν τρεις Άγγλοι στρατιώτες και ο Νικόλας Γιακουμή Ζαχαριάδης.  Στη δεύτερη δεν υπήρξαν τραυματισμοί ή θύματα.

ΜΟΡΦΩΣΗ

Το 1928 κτίστηκε καινούριο κοινό σχολικό κτίριο για τις δύο κοινότητες στην...

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΖΩΗ

Ο Άγιος Πανάρετος γεννήθηκε στην Περιστερωνοπηγή το 1710...